كنند ، و امّتان خود را بفرمايند تا به همه ( 1 ) ايمان آرند ، و معنى نصرت ايمان و تصديق و متابعت است [ 438 - ر ] ، اين قول سعيد جبير است . و طاووس و قتاده و حسن و سدّي از امير المؤمنين ( 2 ) - عليه السلام - روايت كردند كه او گفت : خداى تعالى هيچ پيغامبر را نفرستاد و الَّا بر او عهد گرفت كه به محمّد ( 3 ) - صلَّى اللَّه عليه و سلَّم - ايمان آرد ، و قوم را فرمايد تا به او ايمان آرند ( 4 ) ، و اگر در روزگار ايشان ظاهر شود نصرتش كنند . و مجاهد گفت كه : عهد كه گرفتند بر اهل كتاب گرفتند كه پيغامبران در ميان ايشان [ بودند ] ( 5 ) و حجّت آورد بر اين قول كه در قراءت ابىّ كعب و عبد اللَّه مسعود چنين است : « و اذ اخذ اللَّه ميثاق الَّذين اوتوا الكتاب لما آتيتكم » ، و بر اين قول استدلال كردند بقوله : * ( ثُمَّ جاءَكُمْ ) * ، و گفت : پيغامبر ما به هيچ پيغامبر نيامد ، به اهل كتاب آمد ، و اين قول مزيّف است ، براى آن كه خلاف ظاهر است - و اللَّه اعلم بمراده . و اگر خواهند تا اين قول را قوّت [ كنند ] ( 6 ) بطريقة حذف المضاف و اقامة المضاف اليه توان كردن ، چه مراد آن است كه : و اذ اخذ اللَّه ميثاق امم النّبيّين ، و دليل اين حذف ، معنى و فحواى آيت كه پيغامبر ما - عليه السلام - مبعوث نبود به پيغامبران ، بل به امم ايشان مبعوث بود ، و اين روايت كرده‌اند از صادق و باقر - عليهما السلام . و عبد اللَّه عبّاس گفت : پيغامبران را فرمودند كه عهد رسول ما بر امّتان خود بستانند ، و لكن اكتفا كرد ( 7 ) به ذكر پيغامبران از ذكر امّتان ، و براى آن « جاءكم » كه ماضى است در جاى مستقبل بنهاد كه كلام را در او معنى شرط است ، و شرط در مستقبل باشد و اگر چه لفظ ماضى بود ، چنان كه گويند : من اتاني اكرمته ، و المعنى من يأتني اكرمه ، پس پيغامبرى به شما آيد و تصديق كند كتاب شما را و قول شما را ،

--> ( 1 ) . وز : هم . ( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر على . ( 3 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر مصطفي . ( 4 ) . مب : آورند . ( 6 - 5 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : كردند .